Harmonie Zeelandia

De harmonie van Zeelandia is een club van circa 55 muzikanten van alle leeftijden. De jeugd heeft een groot aandeel. Dankzij de eigen opleiding van Zeelandia is er de laatste jaren veel nieuw en jong muzikaal talent toegetreden tot de harmonie. Sinds de komst van dirigent Frans van Zutphen in 1984 is ook het repertoire van de harmonie sterk gemoderniseerd. Zijn baanbrekende werk werd in 2002 voortgezet door dirigent Jean Paul Verhofstad. Nieuwe en frisse ideeën deden hun intrede en het eerste succes kwam al eind 2003, toen de harmonie op het jaarlijkse bondsconcours in Veldhoven een promotie behaalde naar de eerste afdeling heette. Een ongekend succes dat in zo korte tijd kon worden bereikt. Per 1 augustus 2005 heeft Bart van Zutven de muzikale leiding over de harmonie. Hij is afkomstig uit Beek en Donk, studeerde bastuba aan het conservatorium in Tilburg en volgde daar ook de opleiding voor dirigent.

Samen met de slagwerkgroep is de harmonie minstens drie keer per jaar op een concert te horen. Dat kan variëren van een voorjaarsconcert tot een kinderconcert of tot de uitvoering van het zeer succesvolle Music Night Zeelandia. Modern repertoire, dat aansluit bij de belangstelling van de jonge leden slaat ook bij het publiek aan. Het leidt telkens tot druk bezochte optredens.

Zeelandia en zeker de harmonie heeft een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Toch zijn ook een aantal vertrouwde zaken gebleven: Zeelandia is in het dorp onmisbaar bij bijzondere gebeurtenissen: de intocht van Sinterklaas, de Palmpasen-optocht, de avondvierdaagse en de carnavalsoptochten kunnen niet zonder Zeelandia. En niet te vergeten de serenades voor de gouden paren.

De harmonie Zeelandia repeteert een keer per week, op maandagavond van 19.30 tot 21.30 uur. De repetities zijn in het Bondsgebouw aan de Kerkstraat in Zeeland, een gebouw dat op de rijksmonumentenlijst staat en dat een uitstekende gelegenheid biedt voor de repetities en voor de lessen aan de Zeelandia leerlingen.

Geschiedenis van Zeelandia

Zeelandia heeft een rijke geschiedenis. Opgericht in 1891 door enkele notabelen uit het dorp, stond de vereniging tot het eind van de jaren '50 in de vorige eeuw onder toezicht van het kerkbestuur. Daarna zette ook bij Zeelandia de modernisering in. Het werd eerst een stichting en weer later een vereniging. De strenge toelatingsregels maakten tot in de jaren '50 het lidmaatschap van de vereniging tot iets bijzonders. Daarbij speelden niet alleen muzikale kwaliteiten een rol, maar ook de positie in het dorp zelf. Anno 2005 is dat heel anders: de muzikanten worden vooral op basis van hun muzikale kwaliteiten en van hun enthousiasme voor de vereniging toegelaten.
Toch is het interessant om te zien hoe Zeelandia ontstond en hoe in de loop van de geschiedenis er zoveel veranderde, maar waarbij Zeelandia bleef wat het was: een vereniging die een cruciale functie vervult in de dorpsgemeenschap van Zeeland.

"Zeeland. Door eenige ingezetenen dezer gemeente worden pogingen in het werk gesteld, die moeten leiden tot het oprichten eener fanfare. Met den hr. B. Welting te Grave, is men in onderhandeling tot het leeren bespelen der instrumenten".

Zes regels tekst in de Graafsche Courant van 12 september 1891 zijn de eerste tekenen, dat aan het eind van de 19e eeuw Zeeland een muziekgezelschap rijk zou worden. Er was in dat eerste bericht nog sprake van een fanfare, een maand later blijkt dat het toch een harmonie is geworden. Want op 17 oktober 1891 bericht de Graafsche Courant:

"Zeeland. Onder de bekwame en accurate leiding van den hr. Kessels uit Tilburg had zondag-avond de 1e repetitie van onze pas opgerichte harmonie "Zeelandia" plaats. Met genoegen zagen alle gemeentenaren de vorige week de materialen aankomen, waarvan de leverancier, genoemde hr. Kessels, alle eer heeft; 't is een prachtig gezicht zoo'n 25 stuks instrumenten van alle soort bij elkaar te zien. Het gezelschap, bestaande uit 25 werkende leden, allen jongelui vol ambitie tot de edele toonkunst, belooft veel te zullen worden."

Uit deze en andere berichtgeving is in ieder geval duidelijk geworden, wie als oprichter van de harmonie kan worden beschouwd: hoofd der school J.F. Coenen. Wie daar nog meer betrokken zijn geweest is niet met volle zekerheid te zeggen. Er is daarover verder niets bewaard gebleven.

Vermoedelijk hebben in die tijd vooraanstaande inwoners van Zeeland de oprichting mede mogelijk gemaakt en is op die manier ook een groep muzikanten gevormd. Oprichter en muzikant van het eerste uur ligt dan dicht bij elkaar. Aan te nemen valt op grond van wat mondeling is overgeleverd, dat bij de oprichting zeker betrokken zijn geweest mensen uit families, die sinds jaar en dag muzikanten aan Zeelandia hebben geleverd.

Tot de oprichters hoort zeker iemand als Arnold van de Wijst, tot na de oorlog vice-president van de harmonie. In de notulen van algemene vergadering van 10 juli 1948 wordt hij bij gelegenheid van zijn afscheid van de harmonie samen met enkele andere bestuursleden gehuldigd. Daarbij wordt uitdrukkelijk gemeld dat Van der Wijst medeoprichter van de harmonie is geweest.

Bij de oprichting is zeker ook het toenmalige kerkbestuur betrokken geweest. Immers totdat de harmonie over ging in een stichting in de jaren vijftig vormde het kerkbestuur onder voorzitterschap van de pastoor het hoofdbestuur van de vereniging. De pastoor had de bevoegdheid president, vice-president en secretaris-penningmeester voor te dragen dan wel aan te stellen. Oprichting van een kerkelijke harmonie was in die tijd op zich niet zo bijzonder. De dorpsgemeenschap was opgebouwd rond de parochie. De invloed van de kerk deed zich op alle fronten gelden. Zeelandia heeft van het begin af diensten verleend aan de kerk. Het meest in het oog springend zijn natuurlijk de vele jaarlijkse processies, die tot in de jaren zestig werden gehouden.

Dat Zeelandia honderd jaar later het predikaat kerkelijk nog steeds voert is wel opmerkelijk. Slechts weinig muziekgezelschappen hebben dat gehandhaafd.

In november 1959 kwam aan de zeggenschap van het kerkbestuur een einde. Zeelandia werd toen een stichting. Twintig jaar later, in maart 1979 is Zeelandia van stichting overgegaan naar een vereniging met rechtspersoonlijkheid.

Bij de viering van het 60-jarig bestaan in 1951 wordt in het programmaboekje voor het festival een rijtje met vier oprichters genoemd. Het zijn: F. v.d. Burgt, C. van Kilsdonk (Oijen), L. v.d. Loop en B. v.d. Ven. Of zij ook inderdaad bij de oprichting betrokken waren is niet in de archieven te achterhalen.

De oudste foto die van Zeelandia bewaard is gebleven dateert uit 1907. Daarop staan behalve de muzikanten ook Jos P.M. van de Ven (brouwer in Zeeland) als dirigent en verder F. v.d. Burgt, burgemeester J. Doedens, 'meester' J. van Helvoort en de heer Pittens. Twee jaar later is er een foto gemaakt van het toenmalige bestuur, bestaande uit Sj. Huvenaars, opnieuw 'meester' van Helvoort, W. v.d. Berg, J. v.d. Ven. J. Doedens en B. van de Ven.

De in 1891 opgerichte harmonie heeft in 1893 vermoedelijk haar eerste grote uitvoering gegeven. Uit dat jaar is een programma overgebleven van een "Uitvoering der Harmonie Zeelandia op Maandag 30 Januari 1893, 's middags om 4 uur bij De Kinderen Huvenaars te Zeeland".

Uitvoeringen heeft de harmonie in de begintijd veel gegeven. Uitvoeringen als muziekgezelschap, waarbij ook toneelstukken werden opgevoerd. Op alle oude programma's staat zoiets vermeld als: "De verschillende muziekstukken zullen afgewisseld worden met enkele komische voordrachten". Die combinatie van muziek en toneel zou stand houden tot na de Tweede Wereldoorlog, toen Zeelandia ook voor de muzikale opluistering van toneeluitvoeringen zorgde.

De eerste repetities stonden onder leiding van instrumenten-leverancier Kessels uit Tilburg. Op 5 december 1891 blijkt uit een verslag van de Graafsche Courant dat de harmonie dan onder leiding staat van de heer Scheffer, "hoofd der 2e openbare school". Zijn taak is vermoedelijk snel overgenomen door Jos van de Ven, die het vervolgens tot 1907 heeft gedaan. In dat jaar adverteerde Zeelandia namelijk in het blad De Vacature voor een "Directeur Dorpsharmonie".

Zeelandia ging van start met 25 muzikanten. Uit de verslagen in de Graafsche Courant blijkt dat er aanzienlijk meer liefhebbers dan instrumenten waren. Het ledental van Zeelandia zou ook gestaag groeien, want aan het eind van de jaren twintig telde Zeelandia 35 werkende leden, zoals de muzikanten worden genoemd. Het gezelschap floreert die eerste jaren met veel uitvoeringen en ook veel uitwisselingen in de vorm van festivals. De harmonie maakt halverwege de jaren dertig een crisis door, waarbij er enkele jaren zelfs twee gezelschappen zijn.

Na de Tweede Wereldoorlog gaat de harmonie weer met ruim 30 muzikanten van start. Het ledental blijft dan tot de jaren zestig schommelen rond dat aantal. De roerige jaren zestig eisen ook bij Zeelandia hun tol. Het ledental loopt terug bij de harmonie, terwijl de inmiddels opgerichte drumband furore maakt.

Aan het begin van de zeventiger jaren zet het herstel zich weer snel in. Met hulp van vroegere muzikanten is het gezelschap op peil gebracht en de toekomst wordt verzekerd door het aantrekken van veel leerlingen. De groei zit er weer in.

Terwijl halverwege de jaren tachtig het ledental van de drumband weer terug loopt wordt het aantal muzikanten bij de harmonie weer groter. In de jaren negentig van de vorige eeuw maakten zowel de harmonie als de drumband een groei door, die zich nu nog steeds voortzet.

Tot de vorming van de stichting Zeelandia in 1958 heeft het kerkbestuur een belangrijke vinger in de pap gehad. Het uitvoerend werk werd door een president en zijn bestuur verricht, maar uiteindelijk moesten belangrijke zaken toch aan het kerkbestuur worden voorgelegd. Als stichting en later als vereniging kreeg Zeelandia rechtspersoonlijkheid en droeg het bestuur de verantwoordelijkheid voor Zeelandia.

<< Terug naar de vorige pagina